Yüksek Alaşımlı Çelikler, Kaynak İşlemleri ve Yapısal Kontroller

ÇELİK MALZEME YAPILARI

Kimyasal Bileşim; Gevrek kırılma, sertleşme, çatlama eğilimi, segregasyon etkileri

Fiziksel Özellikler ; Erime noktası, ısı iletkenliği, genleşme gebi özellikleri etkiler

İmalat Özellikleri; Tane yapısı, aniztropi, segregasyon özelliklerini etkiler

Çeliklerin Sınıflandırılması

EN 10027 /  17006 T 100 / CR 10260 – Çeliklerin özelliklerine göre adlandırma şeması

aa – Ana Sembol
mmm – Özellik
ee – Ek ‘leri sembolize etmektedir.

aa                                                 mmm                                                              ee

Ana Sembol Özellik Ek
S Yapı Çelikleri Minimum akma dayancı N Normalize edilmiş
M Termomekanik haddelenmiş
P Basınçlı kap çelikleri Minimum akma dayancı +U İşlem görmemiş – Haddeleme durumu
W Hava etkilerine dayanıklı
L Boru hattı çelikleri Minimum akma dayancı C Özellikle soğuk şekillendirilebilir
E Makine imalat çelikleri Minimum akma dayancı +S Soğuk kesilebilirliğe işlenmiş
S Gemi yapımı için
B Beton çelikleri Minimum akma dayancı +Q Su verilmiş veya sertleştirilmiş
Y Gerilim çelikleri Minimum çekme dayancı Q Islah edilmiş
R Ray çelikleri Minimum çekme dayancı QA Havada ıslah edilmiş
H Soğuk haddelenmiş yassı ürün Minimum akma dayancı QL Sıvı içinde ıslah edilmiş
D Şekillendirilebilir yassı ürün C Soğuk haddelenmiş H Yüksek sıcaklık için
D Soğuk şekillendirme için J Oda ve düşük sıcaklıklar için
X Haddeleme tipi verilmemiş çentik tokluğu verir.
G Çelik döküm Minimum akma dayancı K Oda ve düşük sıcaklıklar için
tabloya bakınız
L Oda ve düşük sıcaklıklar için
tabloya bakınız (ince taneli yapı çelikleri hariç)
G Diğer kaliteler
-G veya G1,G2…
Aynı cins malzeme tipleri arasından
ayırabilmek için

 

Genellikle iş makinalarının boom aksamında kullanılan yüksek dayanımlı düşük alaşımlı çelikler, yapı çelikleri ile kıyaslandığında en azından iki ve üç kat daha yüksek akma ve çekme dayanımı göstermektedirler. Bu nedenle bu tür çelikler düşük ağırlık ve yüksek dayanım gerektiren köprü, vinç, yükleyici, ekskavatör ve beton pompası boomları ve çeşitli çelik konstrüksiyonların dizaynında ve uygulamasında kullanılmaktadır.

Yüksek mukavemetli ve düşük alaşımlı, sektörde yoğunlukta kullanılan S690QL su verilmiş ve temperlenmiş ince tanecikli yapı çeliklerindendir. Burada S malzemenin yapı çeliği olduğunu, Q su verilmiş ve temperlenmiş olduğunu, L ise düşük sıcaklıkta çentik tokluğu verdiğini göstermektedir. Bu sınıf çelik iyi kaynak yapabilme ve eğme özelliklerinde standartlara uyumluluk ve minimum 600Nmm-2 akma dayanımı gibi üstün özellikler göstermektedir. Bu çelikler düşük oranlarda (%0,3’den az) karbon içerdiğinden bütün kaynak yöntemleri ile sorunsuz kaynatılabilmektedir. Yüksek mukavemetli ve düşük alaşımlı çelikler için soğutma hızı yaklaşık olarak 8-20 dakika, yaklaşık ark enerjisi 10-15mm kalınlığındaki parçalar için 1,0 – 1,8 kjmm-1 civarındadır.

Aşağıda S690QL, yüksek mukavemetli ve düşük alaşımlı çeliğin maksimum kimyasal analiz değerlerini görebilirsiniz.

Yüksek Mukavemetli Çelik / S690QL
C Si Mn P S Cr Cu Ni Mo V Nb Ti
0,2 0,8 1,7 0,02 0,01 1,5 0,5 2 0,7 0,12 0,06 0,05

 

 

 

YÜKSEK ALAŞIMLI MALZEME KAYNAĞI VE STANDARTLARA YÖNLENDİRME

S690QL cins sacımıza kaynak yapabilmek için sacımıza uygun olan elektrodun seçilmesi yada özlü tel ile yapılacak kaynakta ise bu teli yakabilecek olan gazın seçimi önem teşkil etmektedir. Aşağıdaki tablolarda hem elektrodlar hemde özlü tellere ait sınıflandırmaları görebilirsiniz.

Malzeme

AWS

DIN / EN

ISO

S490QL

AWS A5.5 E 9018-D1 DIN 8529 EY 55 43 MnMoB

S590QL

AWS A5.5 E 11018-G DIN 8529 EY 6965 Mn2NiCrMoB

S690QL

AWS A5.5 E 11018-G DIN 8529 EY 6965 Mn2NiCrMoB

S890QL

DIN 8529 EY 89 88 Mn3NiCrMoB H5

Fe 360 (S235 JR)

AWS A5.5 -81 E7018-G

DIN 8529 E SY 46 76 1Ni B H5

ISO 2560 E 51 5 B 120 24 H

EN 499 E 46 5 1Ni B 32 H5

Fe 510 B (S355 JR)

AWS A5.5 -81 E7018-G

DIN 8529 E SY 46 76 1Ni B H5

ISO 2560 E 51 5 B 120 24 H

EN 499 E 46 5 1Ni B 32 H5

 

Referans alınan standartlar;

UNI EN 10137-2 : S490 QL, S590 QL, S690 QL, S890 QL

UNI EN 10025 : Fe 360B, Fe 510B

EN 10027-1 : S235 JR, S355 JR

 

YÜKSEK DAYANIMLI ÇELİKLERE UYGULANAN KAYNAKLARDA KORUYUCU GAZLAR

 

Kaynak koruyucu gazları EN 439 standartına göre göre 5 ana grupta sınıflandırılır

R – İndirgeyici gaz karışımları

I – Asal gazlar ve asal gaz karışımları

M- Oksijen, karbondioksit veya her ikiniside içeren oksitleyici gaz karışımları

C- Yüksek ositleme özelliği olan gazlar ve gaz karışımları

F- Reaksiyona girmeyen gazlar veya indirgeyici gaz karışımları

Genellikle kullanılan gazlar ve kaynak dikişlerine etkileri şu şekildedir.

 

Koruyucu Gaz Sıçrantı miktarı Nüfuziyet profili Elementlerin yanması Gözennek miktarı Mekanik değerler
82 Ar, 18 CO2 az iyi az orta iyi
90 Ar, 10 CO2 az parmak az orta iyi
70 Ar, 30 CO2 daha fazla iyi daha fazla orta orta
92 Ar, 8 O2 az parmak daha fazla daha fazla iyi
88 Ar, 12 O2 az parmak çok daha fazla orta
%100 CO2 çok çok iyi çok az orta

 

 

 

 

 

Koruyucu gazın içindeki CO2 veya O2 oranı arttıkça dikişin görünüşü kötüleşir.

İş makinalarının yoğunlukla boom aksamında kullanılan S690QL sac, EN ISO 16834-A (AWS A5.28-79 ER100S-G) sınıflandırmasına sahip 1,2mm özlü tel ve %80 Argon + %20CO2 gazı kullanılmalıdır.

S690 malzemelere eklenecek olan aynı kalitede yada uyumlu malzemeler için ön ısıtma yapmak gerekmektedir.

8mm’den daha düşük kalınlıklar için önerilen ön ısıtma sıcaklığı 100°C – 120°C

8mm’den daha büyük kalınlıklar için zorunlu ön ısıtma sıcaklığı 150°C

Not:

1.Gaz altı kaynak işlemi rüzgarlı ve açık alanlarda yapılmaması gerekmektedir

2. Gaz altı kaynağında kullanılan tel çapının on katına iki litre/dakika eklenmesi ile ideal gaz ayarı yapılmış olur. Örneğin çapı 1,2mm tel elektrod kullanılıyorsa; (1,2mm x 10)+2= 14litre/dakika ideal gaz ayarı olacaktır.

6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu kapsamında kaynak yapacak personelin mutlaka WQT (kaynakçı testleri ve sertifikasyon) tabii olarak EN 287 kapsamında belgelendirilmesi gerekmektedir. EN 287 standardının prensibi kaynakçı yeterliliğinin sadece sınavdaki mevcut koşullar için değil de, tüm diğer daha basit kaynaklanabilecek birleştirmeler için de gerekli olan eğitim ve / veya pratiğe sahip olduğunu belirler.

Alınan kaynakçı sertifikasyonları her iki yılda bir yenilenmesi gerektiği gibi her 6 ayda bir kurum içinde iç denetime ve sınava tabii tutularak iç sertifikalandırma yapılır.

YAPISAL KONTROLLER – NDT KONTROLLERİ

İş Makinalarının boom kontrollerinin avrupa standartlarında her 500 saatte yada yılda bir yapılması gerektiği yer almaktadır. Aşağıdaki tahribatsız muayene  (NDT – Non Destructive Test) yöntemlerini, yetkilendirilmiş sertifikalı personelin gerçekleştirmesi ve raporlaması gerekmektedir.

Is_Makinasi_Boom_Kontrolleri

( Beton Pompası Boomlarının Ultrasonik Muayene ile Kontrolü)

1- Görsel Muaene / Visual Inspection (VT)

2- Penetrant ile Muayene / (PT)

3- Magnetik Partikül Muayenesi / Magnetic Particle Inspection (MT)

4- Radyoskopik Muayene / (RT)

5- Ultrasonik Muayene (UT)

6- Girdap Akımları ile Muayene (ET)

7- Kaçak Testi (LT)

8- Sonik Kontrol

En sık kullanılan ve kolayca iş makinalarınıza da uygulatabileceğiniz tahribatsız muayene yöntemlerinden bir kaçını aşağıda açıklamalarıyla bulabilirsiniz.

1. Görsel Muayene (VT)

Görsel muayene, bir nesnenin direkt veya indirekt olarak belirlenen kriterlere göre, bir insan tarafından, hata olup olmadığının kontrol edilmesi ve nesne ile ilgili kararın verilmesidir. Büyüteç, endoskop, boroskop, mikroskop, flexible ayna, magneto-optik görüntüleyiciler ve enfraruj kameralar görsel muayene yönteminde en sık kullanılan yardımcı aletlerdir. Görsel muayene hızlı uygulanabilir bir yöntem olmasının yanı sıra, sadece görünür hataları tespit edebilir.

2. Penetrant ile Muayene (PT)

Sıvı penetrant muayenesi yüksek nüfuziyet özelliğine sahip özel kimyasallarla yapılan bir muayene tekniğidir. Metal ve ametal tüm katı malzemelerin yüzeylerinde bulunan süreksizliklerin tespitinde kullanılır.

Renkli penetrant boyası ( çeşitli renklerde olabilir) malzeme yüzeyine uygulanır. Belirlenmiş nüfuziyet süresi kadar beklendikten sonra malzeme yüzeyindeki fazla penetrant dikkatlice temizlenir ancak nüfuz etmiş olan penetrant mayisi süreksizliğin içinde kalır. Malzeme üzerine geliştirici solüsyon ( developer ) uygulandığında geliştirici solüsyon süreksizlik içindeki penetrantı emerek yüzeye çıkarır. Malzeme, kullanılan penetrantın cinsine göre normal ışık altında veya ultraviyole ışık altında incelenerek belirtiler değerlendirilir. Malzeme üzerindeki süreksizlik belirtileri süreksizliğin şekline bağlı olarak çizgi veya nokta şeklinde gözlemlenebilir.

Penetrant ile muayene sadece yüzeye açık süreksizliklerin / hataların belirlenmesinde etkilidir. Yüzeyi kaplı, boyalı ve pürüzlü parçalarda sağlıklı sonuç alınamaz.

3. Magnetik Partikül Muayenesi (MT)

Magnetik parçaçık muayenesi ferromanyetik özelliğe sahip demir, nikel, kobalt ve bunların alaşımları olan malzemelerin yüzey ve yüzeyaltı süreksizliklerinin tespitinde kullanılan bir muayene metotudur.

Magnetik parçaçık muayenesi yüzey ve yüzeye yakın hataların tespiti için hızlı ve hassas bir tahribatsız muayene yöntemidir. Bu teknik, demir ve çelik imalat sektörü, havacılık/denizcilik sektörleri, iş makinaları, döküm, dövme ve talaşlı imalat sektörleri, çelik konstrüksiyon ve kaynaklı imalat alanında yaygın olarak kullanılmaktadır.

4. Ultrasonik Muayene ( UT)

Ultrasonik muayene,yüksek frekanslı ( 20 khz- 25 mhz arası ) ses titreşimlerini malzeme içerisine göndererek malzeme yüzeyi veya iç yapılarındaki süreksizlik veya hatalardan yansıyan sinyalleri algılayarak değerlendirme verilerine dönüştüren muayene tekniğidir.

Ultrasonik muayene,konvansiyonel ultrasonik muayene,phased array ultrasonik muayene ,tofd ( tıme of flight dıffractıon) ve ultrasonik kalınlık ölçümü teknikleri olarak uygulanmaktadır. Ultrasonik muayene metal ve ametal tüm katı cisimlerin muayenesinde uygulanmaktadır.

Not : İş makinalarının ekskavatör, yükleyici, vinç, beton pompası vs. Avrupa standartları kapsamında her 500 çalışma saati veya yılda bir mutlaka yetkilendirilmiş bir personel tarafından boom kontrollerinin yapılması ve raporlanması gerekmektedir.

You must be logged in to post a comment Login

Leave a Reply

Caminin önünde ve iki yanında geniş cami halısı dış avlusu olup bunun çevresi pencereli duvarlarla çevrilidir. Bu avulya 3 ü cephede olmak üzere, 8 kapıdan girilir. Şadırvan avlusu, 26 adet granit mermer ve porfir sütuna oturtulmuş, 30 kubbeyle çevrili geniş alandır. Mermer döşemeli bu geniş sahanın ortasında 6 mermer sütunlu şadırvan, sahanın azametini gösterir. Şadırvanın kemerleri, kabartma olarak Rumi geçmelerle ve köşebentleri, kabartma, lale ve karanfil motifleriyle bezelidir. İç avluya, biri cepheden ikisi yandan olmak üzere herbiri merdivenli 3 kapıdan girilmektedir. Bu kapılarla dış avlunun cümle kapısı, ozamana kadar benzeri görülmemiş bronz kapılardır. Kubbeden aşağı doğru indikçe mekan yayılmaktadır. Bu piramidel yükselme ve yayılma sonucunda göz yanlara ve yukarıya doğru aynı mesafelere ulaşmaktadır. Bu özelliklerden dolayı, mekanın neresinde olursanız olun, bütün mekana hakim görüş sağlarsınız. Kubbe yaklaşık olarak 43 metre yükseklikte ve köşeleri pandantifle doldurulmuş 4 muazzam kemer üzerine oturtulmaktadır. Caminin su basmanı üzerinde olması ve kubbe yüksekliği nedeniyle pencereleri oldukça fazladır. Böylece caminin içini süsleyen binlerce çini ve kalem işleri tatlı ışık altında görülmektedir. Caminin içindeki en önemli unsur, ince işçilikle yontulmuş mermerden yapılma mihraptır. Bitişik duvarları, seramik çinilerle kaplanmıştır fakat çevresindeki çok sayıdaki pencere onu daha az ihtişamlı gösterir. Mihrabın sağında, Caminin en kalabalık halinde dahi olsa, herkesin imamı rahatça duyabileceği şekilde dekore edilmiş mimber bulunur. Caminin içi her katında alçak düzeyde olmak üzere 50 farklı lale deseninden üretilmiş 20binden fazla çini ile döşenmiştir. Alt seviyelerdeki çiniler, geleneksel galerideki çinilerin desenleri çiçekler meyveler ve servilerle gösterişli ve ihtişamlıdır.